HOVO Onderwijs
HR 5 april 2024, nr. 22/00167, ECLI:NL:HR:2024:383
4.2.2 In de Wet is het begrip ‘voordrachten en dergelijke diensten’ van artikel 11, lid 1, letter p, niet omschreven. Evenmin valt uit de totstandkomingsgeschiedenis van die bepaling af te leiden wat de wetgever met die begrippen voor ogen stond.
In BTW-richtlijn 2006 ontbreekt een met artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet vergelijkbare vrijstellingsbepaling. Uit de totstandkomingsgeschiedenis van die vrijstellingsbepaling valt ook niet af te leiden aan welke richtlijnbepaling de wetgever uitvoering heeft willen geven. Een voldoende duidelijk verband tussen artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet en een richtlijnbepaling is niet te leggen. Daarom kan voor de uitleg van het in artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet gehanteerde begrip voordracht niet worden aangesloten bij bepalingen van BTW-richtlijn 2006 die voorzien in een vrijstelling van btw.
4.2.3 Niet alleen bij de uitleg van vrijstellingsbepalingen in BTW-richtlijn 20063 maar ook bij de uitleg van de Wet geldt dat vrijstellingen afwijkingen zijn van het algemene beginsel dat omzetbelasting wordt geheven ter zake van elke dienst die door de ondernemer onder bezwarende titel wordt verricht. Dit uitgangspunt en hetgeen hiervoor in 4.2.2 is overwogen, brengen mee dat artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet in samenhang gelezen met artikel 7 van de Uitvoeringsbeschikking strikt moet worden uitgelegd.
4.2.4 Bij gebrek aan andere aanwijzingen voor de uitleg van het begrip ‘voordrachten en dergelijke diensten’ van artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet sluit de Hoge Raad voor de uitleg ervan aan bij het spraakgebruik.
Zoals het Hof terecht heeft overwogen, wordt naar spraakgebruik onder een voordracht verstaan het uitspreken van een tekst die voor een publiek ten gehore wordt gebracht.4 De rol van het publiek is daarbij passief en van de toehoorders wordt geen voorbereiding gevergd. Met een voordracht kan weliswaar kennis of informatie worden overgedragen, hetgeen een belangrijk kenmerk is van onderwijs, maar die overdracht is op zichzelf niet voldoende om een voordracht aan te merken als het geven van onderwijs.5
4.2.5 Gelet op hetgeen hiervoor in 4.2.3 en 4.2.4 is overwogen, alsmede op het hiervoor in 4.2.2 bedoelde vereiste van een strikte uitleg van de bewoordingen van vrijstellingsbepalingen, houden voordrachten in de zin van artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet niet méér in dan het uitspreken van een tekst voor een publiek.
Aan toepassing van de vrijstelling staat niet in de weg dat de spreker tijdens diens voordracht gebruikmaakt van audio en/of visuele middelen en/of na afloop van diens voordracht ingaat op vragen van toehoorders. Echter, verdergaande dienstverlening zoals het ten behoeve van de voordracht vooraf of achteraf ter beschikking stellen van studiemateriaal dan wel het gelegenheid geven tot inbreng van of discussie met de toehoorders tijdens of na afloop van de voordracht ontneemt de prestatie het karakter van voordracht en kan niet onder deze vrijstelling worden gebracht, ook niet als bijkomende prestatie die het lot van de hoofddienst zou moeten delen.
6.3.3 Op grond van artikel 9, lid 2, letter a, van de Wet in samenhang gelezen met post b.14, letter d, van de bij de Wet behorende Tabel I zijn aan het verlaagde tarief van omzetbelasting onderworpen het verlenen van toegang tot muziekuitvoeringen en toneeluitvoeringen, daaronder begrepen opera's, operettes, dansen, pantomimes, revues, musicals en cabarets, alsmede lezingen, met uitzondering van peepshows en andere optredens die primair zijn gericht op erotisch vermaak. Post b.14, letter d, van de bij de Wet behorende Tabel I vindt zijn rechtsgrondslag in artikel 98 van BTW-richtlijn 2006 in samenhang gelezen met Bijlage III bij BTW-richtlijn 2006 op grond waarvan het lidstaten is toegestaan om een verlaagd btw-tarief toe te passen op het verlenen van toegang tot shows, schouwburgen, circussen, kermissen, amusementsparken, concerten, musea, dierentuinen, bioscopen, tentoonstellingen en soortgelijke culturele evenementen en voorzieningen.
6.3.4 Uit de parlementaire geschiedenis van de totstandkoming van post b.14, letter d, van de bij de Wet behorende Tabel I moet worden afgeleid dat de wetgever met de invoering van het verlaagde tarief voor lezingen heeft beoogd het begrip ‘soortgelijke culturele evenementen en voorzieningen’ te concretiseren6 en daarbij met name heeft gedacht aan het verlenen van toegang tot literaire of wetenschappelijke lezingen7.
6.3.5 Evenals voor vrijstellingen, geldt voor verlaagde tarieven dat zij een afwijking vormen van een algemeen beginsel, namelijk dat de lidstaten een normaal btw-tarief toepassen op aan btw onderworpen handelingen. Daarom moeten ook de bewoordingen van aan een verlaagd tarief onderworpen handelingen strikt worden uitgelegd.8 Het begrip lezing van post b.14, letter d, van de bij de Wet behorende Tabel I moet dus strikt worden uitgelegd.
6.3.6 Naar spraakgebruik zijn voordrachten en lezingen min of meer synonieme begrippen. Dat betekent dat, evenals het geval is bij een voordracht als bedoeld in artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet, met betrekking tot een lezing heeft te gelden dat deze naar spraakgebruik ziet op het ten gehore brengen van een geschreven tekst, waarbij de toehoorders een passieve rol hebben.
Daarmee heeft de wetgever het mogelijk gemaakt dat bepaalde voordrachten en lezingen onder zowel artikel 11, lid 1, letter p, van de Wet als artikel 9, lid 2, letter a, van de Wet vallen. De ondernemer die een dergelijke voordracht of lezing tegen vergoeding verzorgt, kan in die gevallen dus kiezen voor toepassing van die vrijstelling dan wel het verlaagde tarief.
6.3.7 In het licht van hetgeen hiervoor in 6.3.3 tot en met 6.3.6 is overwogen, heeft de Rechtbank met hetgeen zij heeft geoordeeld in rechtsoverweging 34 van haar uitspraak, zoals geciteerd in de uitspraak van het Hof, terecht geoordeeld dat de HOVO-cursussen niet onder het verlaagde tarief kunnen worden gebracht.